Devlet memurlarının ticari faaliyet sınırları, kamu personel hukukunun en çok merak edilen ve yanlış anlaşılan konularından biridir. 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu (DMK), memurların “tacir” veya “esnaf” statüsünde çalışmasını yasaklasa da, dijitalleşen dünyada bazı yasal boşluklar ve istisnalar mevcuttur. Bu rehberde, memurların disiplin suçu riski almadan elde edebileceği ek gelir yöntemlerini inceliyoruz.
1. Memurlar İçin “Kırmızı Çizgi”: Mutlak Ticaret Yasakları
657 sayılı Kanun’un 28. maddesi, memurun tarafsızlığını korumak amacıyla tasarlanmıştır. Bu kapsamda bir memurun ticari bir organizasyonda operasyonel ve yönetimsel rol alması kesinlikle yasaktır.
Hangi Faaliyetler Memuriyet Yakılmasına Neden Olur?
-
Şahıs Şirketi ve Vergi Levhası: Memur adına vergi levhası çıkartılması doğrudan “tacir” statüsü kazandırır ve yasaktır.
-
E-Ticaret ve Mağaza Sahipliği: Trendyol, Amazon veya Hepsiburada gibi platformlarda memurun kendi adına mağaza açması yasaktır.
-
Yönetim Kurulu Üyeliği ve Müdürlük: Limited şirketlerde (Ltd. Şti.) müdürlük, Anonim şirketlerde (A.Ş.) ise yönetim kurulu üyeliği imza yetkisi gerektirdiği için mutlak yasak kapsamındadır.
-
Ticari Temsilcilik: Başka birinin ticari işlerini vekaleten yürütmek (ticari vekil/mümessil olmak).
2. Yasal Ek Gelir Kapıları: İstisnalar ve Pasif Kazançlar
Peki, bir memur nasıl yasal yollardan kazanç elde edebilir? Yasak, memurun yatırım yapmasını veya fikri eser üretmesini engellemez.
A. Sermaye Şirketlerine Pasif Ortaklık
Memurlar bir şirketin hissedarı olabilirler. Ancak buradaki altın kural **”Pasif Hissedarlık”**tır. Şirketin sadece kar payını (temettü) alabilir, ancak şirketi temsil edemez veya yönetemezsiniz.
B. YouTube, Blog ve Dijital İçerik Üreticiliği
Günümüzde en çok sorulan soru: “Memur YouTube’dan para kazanabilir mi?”
-
Eser Sahibi Statüsü: Video çekmek, makale yazmak veya yazılım geliştirmek 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu kapsamındadır.
-
Telif Kazancı: Bu içeriklerden elde edilen gelirler “telif kazancı” olarak değerlendirildiği sürece ticaret yasağına girmez.
C. Borsa, Kripto Para ve Gayrimenkul
Hisse senedi alım-satımı veya gayrimenkul kira geliri bir “ticaret” değil, kişisel varlık yönetimidir. Bu faaliyetler memurlar için tamamen serbesttir.
3. Disiplin Cezaları: Ticaret Yasağının İhlali
Ticaret yasağına aykırı hareket etmek, memuriyet kariyerini geri dönülmez şekilde etkileyebilir.
-
Kademe İlerlemesinin Durdurulması: Yasaklanan bir faaliyette bulunan memura doğrudan 1 ila 3 yıl arasında kademe ilerlemesinin durdurulması cezası verilir.
-
10 Yıllık Kariyer Engeli: Bu cezayı alan bir memur, ceza özlük dosyasından silinene kadar daire başkanı veya daha üst kadrolara atanamaz.
-
Memurluktan Çıkarma: Aynı suçun 10 yıl içinde tekrar işlenmesi (tekerrür), devlet memurluğundan kesin ihraç sebebidir.
4. Memuriyet Sınavı: Doğru Yolu Seçin
Bir faaliyetin yasal olup olmadığını test etmek için şu soruyu sorun: “Bu iş için imza yetkisi kullanıyor muyum veya tacir sıfatı alıyor muyum?”
Örnek Soru: Bir devlet memuru aşağıdaki işlerden hangisini yaparsa yasal sınırlar içinde kalmış olur?
A) Eşinin adına açtığı dükkanda akşamları fiilen satış yapmak.
B) Bir Limited Şirkete imza yetkili müdür olarak atanmak.
C) Şahıs şirketi kurarak “dropshipping” yapmak.
D) Özel bir eğitim kurumunda haftada 20 saat derse girmek.
E) Borsada temettü veren hisselere yatırım yapmak veya yazdığı bir eğitim kitabının telif haklarını bir yayınevine devretmek.
Sonuç ve Tavsiyeler
Memurlar için ticaret yasağı oldukça katıdır ancak “Pasif Yatırımcı” ve “Eser Sahibi” statüleri, güvenli limanlardır. Eşinizin veya reşit olmayan çocuklarınızın ticari faaliyetlerini ise öğrendiğiniz tarihten itibaren 15 gün içinde kurumunuza bildirmeyi unutmayın.
Hukuki Not: Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır. Ticari bir girişime başlamadan önce kurumunuzun hukuk müşavirliğinden görüş almanız veya bir avukata danışmanız şiddetle tavsiye edilir.
